1
دانشجوی دکتری، گروه اقتصاد، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
2
گروه اقتصاد، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
10.22126/pse.2026.13705.1250
چکیده
تأثیر مالیاتهای زیست محیطی بر نوآوری، موضوعی پیچیده و مورد بحث است. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر مالیاتهای زیستمحیطی بهعنوان ابزاری مبتنی بر بازار برای درونیسازی هزینههای خارجی، بر نوآوری در استانهای منتخب ایران و در چارچوب فرضیه پورتر انجام شده است. پرسش اصلی پژوهش این است که آیا مالیاتهای زیستمحیطی موجب تحریک نوآوری میشوند یا اثر بازدارنده بر آن دارند. بدین منظور، دادههای 15 استان منتخب ایران طی دوره زمانی 1385 تا 1401 گردآوری و با استفاده از الگوی رگرسیون پانل کوانتایل مورد تحلیل قرار گرفت. شاخص نوآوری بر اساس هزینههای تحقیق و توسعه در نظر گرفته شد و اثر مالیات سبز در کنار متغیرهایی نظیر ارزش افزوده کارگاههای صنعتی، تشکیل سرمایه ثابت ناخالص، اشتغال نیروی کار دارای تحصیلات دانشگاهی و قدرت صادراتی صنایع بررسی شد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که متغیرهای ارزش افزوده صنعتی، تشکیل سرمایه ثابت ناخالص، اشتغال نیروی انسانی تحصیلکرده و قدرت صادراتی اثر مثبت و معناداری بر نوآوری دارند. در مقابل، مالیاتهای زیستمحیطی در تمامی کوانتایلها اثر منفی و معناداری بر شاخص نوآوری داشتهاند؛ بنابراین فرضیه پورتر در استانهای مورد مطالعه تأیید نمیشود. این نتایج بیانگر آن است که فشار هزینهای ناشی از مالیاتهای زیستمحیطی، محدودیت منابع مالی و نبود سیاستهای حمایتی مکمل، از مسیر کاهش سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه موجب افت نوآوری شده است. در نهایت پیشنهاد میشود بخشی از درآمدهای حاصل از مالیاتهای زیستمحیطی در قالب مشوقهای تحقیق و توسعه، یارانه فناوریهای پاک و تسهیلات مالی بازتوزیع شود و طراحی این سیاستها متناسب با ساختار صنعتی و ظرفیت نوآوری مناطق انجام گیرد تا اثرات بازدارنده به اثرات مثبت تبدیل شود.
)