بررسی تأثیر شوک‌های نفتی بر پویایی بیکاری در ایران

سحاب خدامرادی, مرتضی; کریمی, محمدرضا; غلامی, میلاد

doi:10.22126/pse.2026.13277.1227

بررسی تأثیر شوک‌های نفتی بر پویایی بیکاری در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ استادیار، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و حسابداری، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

² دانشگاه رازی

10.22126/pse.2026.13277.1227

چکیده

بیکاری به عنوان یکی از چالش‌های اصلی اقتصادی ایران طی دهه‌های اخیر همواره نرخ‌های دو رقمی را تجربه کرده و وابستگی شدید اقتصاد کشور به درآمدهای نفتی، نقش نوسانات و نااطمینانی قیمت نفت را در پویایی این متغیر برجسته ساخته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر نااطمینانی قیمت نفت سبک ایران بر پویایی نرخ بیکاری طی دوره زمانی ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۲ به صورت داده‌های فصلی انجام شده است. ابتدا نااطمینانی قیمت نفت با استفاده از مدل واریانس ناهمسانی شرطی خودرگرسیونی تعمیم‌یافته نمایی برآورد گردید تا اثرات نامتقارن شوک‌های مثبت و منفی قیمت نفت و پایداری نوسانات به دست آید. سپس سری به‌دست‌آمده از نااطمینانی به عنوان متغیر آستانه در مدل رگرسیون انتقال ملایم لجستیک وارد شد تا رفتار غیرخطی پویایی بیکاری در رژیم‌های مختلف نوسان قیمت نفت شناسایی شود. نتایج آزمون‌های ایستایی دیکی-فولر تعمیم‌یافته نشان داد سری‌ها پس از یک‌بار تفاضل‌گیری مانا هستند. برآورد مدل مذکور حاکی از نامتقارن بودن نوسانات و تأثیر بیشتر شوک‌های مثبت نسبت به شوک‌های منفی بود. آزمون تراسویرا وجود رفتار غیرخطی را تأیید کرد. برآورد نهایی مدل رگرسیون انتقال ملایم لجستیک نشان داد که آستانه نااطمینانی قیمت نفت در سطح ۱۰۴.۵۰۳۷ قرار دارد و پس از عبور نااطمینانی از این سطح، رژیم رفتاری پویایی بیکاری تغییر می‌کند؛ به طوری که در رژیم نوسان بالا، حساسیت پویایی بیکاری به وقفه‌های گذشته خود به طور معناداری افزایش می‌یابد، در حالی که سرعت انتقال بین دو رژیم پایین و تدریجی است. بنابراین، افزایش نااطمینانی قیمت نفت از طریق مکانیسم‌های غیرخطی منجر به تشدید و پایداری بیشتر بیکاری در اقتصاد ایران می‌شود. یافته‌ها بر ضرورت سیاست‌های تنوع‌بخشی اقتصادی، ایجاد صندوق تثبیت درآمد نفتی و اصلاحات ساختاری بازار کار به منظور کاهش آسیب‌پذیری اشتغال در برابر شوک‌های نفتی تأکید دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات