بررسی تأثیر شوک‌های نفتی بر پویایی بیکاری در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و حسابداری، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

2 کارشناس ارشد اقتصاد، دانشگاه رازی

چکیده

بیکاری به عنوان یکی از چالش‌های اصلی اقتصادی ایران طی دهه‌های اخیر همواره نرخ‌های دو رقمی را تجربه کرده و وابستگی شدید اقتصاد کشور به درآمدهای نفتی، نقش نوسانات و نااطمینانی قیمت نفت را در پویایی این متغیر برجسته ساخته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر نااطمینانی قیمت نفت سبک ایران بر پویایی نرخ بیکاری طی دوره زمانی ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۲ به صورت داده‌های فصلی انجام شده است. ابتدا نااطمینانی قیمت نفت با استفاده از مدل واریانس ناهمسانی شرطی خودرگرسیونی تعمیم‌یافته نمایی برآورد گردید تا اثرات نامتقارن شوک‌های مثبت و منفی قیمت نفت و پایداری نوسانات به دست آید. سپس سری به‌دست‌آمده از نااطمینانی به عنوان متغیر آستانه در مدل رگرسیون انتقال ملایم لجستیک وارد شد تا رفتار غیرخطی پویایی بیکاری در رژیم‌های مختلف نوسان قیمت نفت شناسایی شود. نتایج آزمون‌های ایستایی دیکی-فولر تعمیم‌یافته نشان داد سری‌ها پس از یک‌بار تفاضل‌گیری مانا هستند. برآورد مدل مذکور حاکی از نامتقارن بودن نوسانات و تأثیر بیشتر شوک‌های مثبت نسبت به شوک‌های منفی بود. آزمون تراسویرا وجود رفتار غیرخطی را تأیید کرد. برآورد نهایی مدل رگرسیون انتقال ملایم لجستیک نشان داد که آستانه نااطمینانی قیمت نفت در سطح ۱۰۴.۵۰۳۷ قرار دارد و پس از عبور نااطمینانی از این سطح، رژیم رفتاری پویایی بیکاری تغییر می‌کند؛ به طوری که در رژیم نوسان بالا، حساسیت پویایی بیکاری به وقفه‌های گذشته خود به طور معناداری افزایش می‌یابد، در حالی که سرعت انتقال بین دو رژیم پایین و تدریجی است. بنابراین، افزایش نااطمینانی قیمت نفت از طریق مکانیسم‌های غیرخطی منجر به تشدید و پایداری بیشتر بیکاری در اقتصاد ایران می‌شود. یافته‌ها بر ضرورت سیاست‌های تنوع‌بخشی اقتصادی، ایجاد صندوق تثبیت درآمد نفتی و اصلاحات ساختاری بازار کار به منظور کاهش آسیب‌پذیری اشتغال در برابر شوک‌های نفتی تأکید دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

ابراهیمی، مریم، هژبرکیانی، کامبیز. (۱۳۹۹). «بررسی آثار نامتقارن تغییرات قیمت نفت و نرخ سود بر نرخ بیکاری در ایران». راهبرد اقتصادی، ۹(۳۴)، ۴۱-۶۹. https://econrahbord.csr.ir/article_122032.html
اندرس، والتر. (۱۳۹۱). اقتصادسنجی سری‌های زمانی با رویکرد کاربردی، ترجمۀ مهدی صادقی شاهدانی و سعید شوال‌پور، انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
جلال‌اصل، سید هدایت؛ نجفی، بهاءالدین؛ موسوی، سید نعمت‌الله. (۱۴۰۴). «کاربرد الگوی تعادل عمومی پویای تصادفی در بررسی اثر تکانۀ درآمدهای نفتی بر بخش کشاورزی ایران». اقتصاد کشاورزی و توسعه، ۳۳(۱)، ۱۳۱-۱۶۵. https://doi.org/10.30490/aead.2025.367314.1639
سوری، علی. (۱۴۰۰). اقتصادسنجی، جلد دوم: پیشرفته، تهران: انتشارات نور علم.
صمدی، سعید؛ سرخوش‌سرا، علی؛ امینی دره‌وزان، امید. (۱۳۹۷). «اثرات نامتقارن شوک‌های قیمت نفت بر نرخ بهره و رشد اقتصادی ایران: مدل VAR غیرخطی». مدل‌سازی اقتصادی، ۱۲(۴۱)، ۲۷-۵۲. http://noo.rs/Axtat
صمدی، سعید؛ یحیی‌آبادی، ابوالفضل؛ معلمی، نوشین. (۱۳۸۸). «تحلیل تأثیر شوک‌های قیمتی نفت بر متغیرهای اقتصاد کلان در ایران». پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، ۱۷(۵۲)، ۵-۲۶. https://journals.edu.gov.af/article/1168
عصاری آرانی، عباس؛ افضلی ابرقویی، وجیهه. (۱۳۸۹). «ارتباط اندازۀ دولت با توسعۀ انسانی: مقایسۀ کشورهای نفتی و کشورهای در حال توسعۀ غیرنفتی». رفاه اجتماعی، ۱۰(۳۶)، ۶۱-۹۰. https://journals.edu.gov.af/article/1168
قدیرزاده، سجاد؛ مکیان، سید نظام‌الدین؛ بخشی دستجردی، رسول؛ فیض‌پور، محمدعلی. (۱۴۰۰). «تأثیر سناریوهای متفاوت سهم درآمدهای نفتی در صندوق توسعۀ ملی بر متغیرهای تولید و اشتغال: مطالعۀ موردی ایران». اقتصاد و سیاست‌های مالی، 8(3)، 141-166. https://doi.org/10.22034/ecoj.2021.43537.2799
References
Ahmed, M. I., Fidia, F. Q., & Kishan, R. P. (2023). “Oil price uncertainty and unemployment dynamics: Nonlinearities matter”. Energy Economics, 125, 106806. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2023.106806
Anders, W. (2012). Time series econometrics with an applied approach (M. Sadeghi Shahdani & S. Shavalpour, Trans.). Tehran: Imam Sadiq University Press. [In Persian]
Andreopoulos, S. (2009). “Oil matters: Real input prices and U.S. unemployment revisited”. The B. E. Journal of Macroeconomics, 9(1), Article 14. https://doi.org/10.2202/1935-1690.1632
Asari Arani, A., & Afzali Abarghouei, V. (2010). “Relationship between government size and human development: Comparison of oil and non-oil developing countries”. Social Welfare Quarterly, 10(36), 61–90. [In Persian]. https://journals.edu.gov.af/article/1168
Brown, S., & Yucel, M. (1999). “Oil prices and U.S. aggregate economic activity: A question of neutrality”. Economic and Financial Review, Federal Reserve Bank of Dallas, Second Quarter, 16–23. https://www.dallasfed.org/assets/documents/research/efr/1999/efr9902b.pdf
Brown, S., & Yucel, M. (2002). “Energy prices and aggregate economic activity: An interpretative survey”. Quarterly Review of Economics and Finance, 42(2), 193–208. https://doi.org/10.1016/S1062-9769(02)00138-2
Carruth, A. A., Hooker, M. A., & Oswald, A. J. (1998). “Unemployment equilibria and input prices: Theory and evidence for the United States”. Review of Economics and Statistics, 80(4), 621–628. https://doi.org/10.1162/003465398557708
Cheratian, I., Farzanegan, M. R., & Goltabar, S. (2021). “The asymmetric impact of oil prices on unemployment in the MENA region”. Review of Middle East Economics and Finance, 17(3), 175–204. https://doi.org/10.1515/rmeef-2021-0004
Cunado, J., & De Gracia, F. P. (2015). “Oil prices, economic activity and inflation: Evidence for some Asian countries”. The Quarterly Review of Economics and Finance, 45(1), 65–83. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2015.05.004
Dohner, R. S. (1981). “Energy prices, economic activity and inflation: Survey of issues and results”. In K. A. Mork (Ed.), Energy prices, inflation and economic activity. Ballinger. https://www.econbiz.de/10003531200
Ebrahimi, M., & Hejabr Kiani, K. (2020). “Investigating the asymmetric effects of changes in oil prices and interest rates on unemployment rate in Iran, NARDL approach”. Economic Strategy, 9(34), 41–69. [In Persian]. https://econrahbord.csr.ir/article_122032.html
Forstater, M. (2002). Unemployment (Working Paper No. 20). Center for Full Employment and Price Stability, University of Missouri-Kansas City. http://www.cfeps.org/pubs/wp-pdf/WP20-Forstater.pdf
Ghadirzadeh, S., Makiyan, S. N., Bakhshi Dastjerdi, R., & Feizpour, M. A. (2021). “The effect of different scenarios of the share of oil revenues in the National Development Fund on production and employment variables: A case study of Iran”. Economics and Financial Policies, 8(3), 141–166. [In Persian]. https://doi.org/10.22034/ecoj.2021.43537.2799
Jalal-Asl, S. H., Najafi, B., & Mousavi, S. N. (2025). “Application of the dynamic stochastic general equilibrium model to investigate the effect of oil revenue shocks on Iran's agricultural sector”. Agricultural Economics and Development, 33(1), 131–165. [In Persian]. https://doi.org/10.30490/aead.2025.367314.1639
Keane, M. P., & Prasad, E. S. (1996). “The employment and wage effects of oil price changes: A sectoral analysis”. Review of Economics and Statistics, 78(3), 389–400. https://doi.org/10.2307/2109786
Lardic, S., & Mignon, V. (2008). “Oil prices and economic activity: An asymmetric cointegration approach”. Energy Economics, 30(3), 847–855. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2006.10.01
Loungani, P. (1986). “Oil price shocks and the dispersion hypothesis”. Review of Economics and Statistics, 68(3), 536–539. https://doi.org/10.2307/1926035
Mork, K. A. (1994). “Business cycles and the oil market”. Energy Journal, 15(Special Issue), 15–38. https://doi.org/10.5547/ISSN0195-6574-EJ-Vol15-NoSI-3
Peersman, G., & Van Robays, I. (2012). “Cross-country differences in the effects of oil shocks”. Energy Economics, 34(5), 1532–1547. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2011.11.010
Pierce, J. L., & Enzler, J. J. (1974). “The effects of external inflationary shocks”. Brookings Papers on Economic Activity, 1, 13–61. https://doi.org/10.2307/2534072
Samadi, S., Sarkhoshsara, A., & Amini Darewazan, O. (2018). “Asymmetric effects of oil price shocks on Iran's interest rate and economic growth: Nonlinear VAR model”. Journal of Economic Modeling, 12(41), 27–52. [In Persian]. http://noo.rs/Axtat
Samadi, S., Yahyaabadi, A., & Moallemi, N. (2009). “Analyzing the impact of oil price shocks on macroeconomic variables in Iran”. Journal of Economic Research and Policies, 17(52), 5–26. [In Persian]. https://journals.edu.gov.af/article/1168
Souri, A. (2021). Econometrics, Vol. 2: Advanced. Noor-e Elm Publications. [In Persian].
Tang, W., Wu, L., & Zhang, Z. (2010). “Oil price shocks and their short- and long-term effects on the Chinese economy”. Energy Economics, 32(Supplement 1), S3–S14. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2010.01.002

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 14 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری: 25 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش: 26 بهمن 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار