امکان‌سنجی به‌کارگیری سبک رهبری شش‌سیگمای ناب در ارتقای کارایی بودجه‌ریزی بخش عمومی: رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه حضرت معصومه (س)، قم، ایران.

2 گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور، سنندج، ایران.

چکیده

این پژوهش به بررسی امکان‌سنجی پیاده‌سازی سبک رهبری شش سیگمای ناب به‌عنوان ابزاری برای بهبود کارایی نظام بودجه‌ریزی بخش عمومی ایران پرداخته است. نظام بودجه‌ریزی ایران با چالش‌هایی نظیر بوروکراسی پیچیده، عدم شفافیت، و ناکارآمدی در تخصیص منابع مواجه است که ضرورت بازنگری در رویکردهای مدیریتی و رهبری را برجسته می‌سازد. در این راستا، مطالعه حاضر ادراک کارشناسان بودجه درباره سازگاری، کاربردپذیری، موانع، و پیامدهای سبک رهبری شش سیگمای ناب را مورد تحلیل قرار داد. این سبک رهبری با تأکید بر استانداردسازی فرآیندها، بهبود مستمر، و تصمیم‌گیری داده‌محور، می‌تواند به‌عنوان توانمندسازی برای ارتقای شفافیت و کارایی عمل کند. داده‌های پژوهش از 249 کارشناس بودجه در سال 1404 از طریق پرسشنامه استاندارد مبتنی بر مقیاس لیکرت جمع‌آوری شد. روش پژوهش توصیفی–همبستگی بود و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS 28 و AMOS 26 و مدل‌سازی معادلات ساختاری انجام گرفت. نتایج نشان داد که چهار سازه اصلی (سازگاری، کاربردپذیری، موانع، و پیامدها) 65.4% از واریانس امکان‌سنجی سبک رهبری شش سیگمای ناب را تبیین می‌کنند. تحلیل عاملی تأییدی مرتبه دوم نشان داد که سازه «سازگاری» با بار عاملی 82/0 قوی‌ترین هم‌بستگی را با امکان‌سنجی به‌کارگیری سبک رهبری شش‌سیگمای ناب دارد، در حالی که سازه «پیامدها» با بار عاملی 32/0 کمترین هم‌بستگی را نشان می‌دهد. این سبک رهبری با استانداردسازی فرآیندها، بهبود مستمر، و تحلیل داده‌محور، با افزایش شفافیت، دقت در پیش‌بینی بودجه، و مشارکت کارکنان هم‌بستگی غیرمستقیم دارد. موانع کلیدی شناسایی‌شده، شامل بوروکراسی سازمانی، مقاومت در برابر تغییر، و کمبود تخصص، با نیاز به حمایت مدیریتی، آموزش مستمر، و توسعه زیرساخت‌های فناورانه مرتبط هستند. سازه «پیامدها» با نتایج بالقوه‌ای مانند کاهش فساد مالی، افزایش اعتماد عمومی، و بهبود پاسخگویی در بخش عمومی هم‌خوانی دارد. این پژوهش چارچوبی نظری-عملی برای اصلاح نظام بودجه‌ریزی ارائه می‌دهد که می‌تواند به‌عنوان راهنمایی برای سیاست‌گذاران و مدیران بخش عمومی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

بشخور، مرجانه (1401). «وابستگی بودجه به درآمدهای حاصل از فروش نفت». ماهنامه علمی امنیت اقتصادی، دوره 10، شماره 1.2، 86-75. https://doi.org/20.1001.1.17354188.1401.10.1.7.6
بذرکار، اردشیر؛ ایرانزاده، سلیمان؛ فقیهی فرهمند، ناصر (1396). «انتخاب فرآیند استراتژیک بمنظور بکارگیری در متدولوژی شش سیگمای ناب در راستای بهبود عملکرد با استفاده از رویکرد ترکیبی BSC&DEA». مدیریت فردا، دوره 16، شماره 3، 164-153.  http://modiriyatfarda.ir/Article/24654
بهبود، رضا؛ بقایی، حنا؛ رستگار، عباسعلی (1398). «سنجش کارایی پروژه‌های شش سیگمای ناب در صنعت بانکداری با استفاده از رویکرد ترکیبی کارت امتیاز متوازن توسعه یافته و MCDM. مهندسی و مدیریت کیفیت. دوره 9، شماره 4، 358-346. https://doi.org/20.1001.1.23221305.1398.9.4.6.1
پیری، حبیب؛ ملاشهری، شیما؛ عباسی، عاطفه (1402). «تبیین الگوی بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد در سازمان‌های دولتی». پژوهش­های نوین در ارزیابی عملکرد، دوره 2، شماره 4، 292-284. https://doi.org/10.22105/mrpe.2024.456600.1098
پورغفار، جواد؛ محمدزاده سالطه، حید؛ زینالی، مهدی؛ مهرانی، ساسان (1400). «بررسی شاخص‌های موثر بر استقرار نظام بودجه‌ریزی بر مبنای عملکرد به‌هنگام در ایران». فصلنامه سیاست­های مالی و اقتصادی، جلد 9، شماره 35، 198-169. http://qjfep.ir/article-1-1254-en.html 
ترکی، لیلا؛ مظاهری، باران (1401). «تأثیرات اقتصادی تحریم های مالی بر اقتصاد ایران. پژوهشهای اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)». دوره 22، شماره 4، 98-69. https://doi.org/20.1001.1.17356768.1401.22.4.3.4
حبیبی، آرش؛ کلاهی، بهاره (1401). مدل‌یابی معادلات ساختاری. چاپ دوم، انتشارات جهاد دانشگاهی، تهران، ایران.
روزنامه جهان صنعت (1404). بوروکراسی ناکارآمد. تاریخ چاپ: 30 تیر 1404، کد خبر: 546292
روزنامه ایران (1401). «ایران جزئیات درآمدهای مالیاتی در لایحه بودجه سال آینده را بررسی می‌کند». تاریخ چاپ 24 دی 1401، شماره 8103
کردستانی، غلامرضا (1398). «مدیریت مالی عمومی: شناسایی و ارزیابی چالشهای نظام بودجه ریزی». دوفصلنامه علمی حسابداری دولتی، دوره 6، شماره 1، 80-61.  https://doi.org/10.30473/gaa.2020.51126.1351
 
Abbasov, R. (2025). How Budget Transparency Affects Public Trust in Government: A Comprehensive Analysis. iBusiness. https://doi.org/10.4236/ib.2025.172007
Ahmed, S., Manaf, N. H., & Islam, R. (2013). “Effects of lean six sigma application in healthcare services: a literature review”. Reviews on environmental health, 28(4), 189-194. https://doi.org/10.1515/reveh-2013-0015
Ahmed, N. M., & Aref, A. A. E. H. (2019). “In transitional periods how does bureaucracy work steadily?” Review of Economics and Political Science, 4(2), 120-137. https://doi.org/10.1108/REPS-03-2019-0027
Alipour Shirsavar, H., Gilaninia, S., & Mohammadi Almani, A. (2012). “A study of factors influencing positive word of mouth in the Iranian banking industry”. Middle-East Journal of Scientific Research, 11(4), 454-460.
Allen, R. (2009). The challenge of reforming budgetary institutions in developing countries (No. 9-96). Washington, DC: International Monetary Fund.
Alexander, M. (2001). Six Sigma: The Breakthrough Management Strategy Revolutionizing the World’s Top Corporations. Technometrics, 43(3), 370. https://doi.org/10.1198/tech.2001.s622
Antony, J., Krishan, N., Cullen, D., & Kumar, M. (2012). “Lean Six Sigma for higher education institutions (HEIs) Challenges, barriers, success factors, tools/techniques”. International Journal of Productivity and Performance Management, 61(8), 940-948. https://doi.org/10.1108/17410401211277165
Antony, J., Rodgers, B., & Cudney, E. A. (2017). “Lean Six Sigma for public sector organizations: is it a myth or reality?” International Journal of Quality & Reliability Management, 34(9), 1402-1411. https://doi.org/10.1108/IJQRM-08-2016-0127
Amoo, S., Abiodun, S., & Oladele, S. (2025). The Role of Leadership in Successful Lean Six Sigma Implementation in Engineering Projects. https://www.researchgate.net/publication/387824255_The_Role_of_Leadership_in_Successful_Lean_Six_Sigma_Implementation_in_Engineering_Projects
Augustine, A. A. (2022). “Budgeting techniques and budgetary control in local governments: Participatory budgeting a critical instrument for sustainable development”. International Journal of Management and Economics Invention, 8(11), 2682-2693. https://doi.org/10.47191/ijmei/v8i11.02
Bazrkar, A., Iranzadeh, S., Faghihi Farahmand, N. (2017). “Selecting a strategic process to be used in the lean six sigma methodology to improve performance using a combined BSC & DEA approach”. Journal of Tomorrow's Management, 16(3), 153-164. [In Persian]. http://modiriyatfarda.ir/Article/24654
Behboud, R., Baghaee, H., & Rastgar, A.A. (2020). “Measuring the efficiency of lean six sigma (LSS) projects in the banking industry using the hybrid approach of modified balanced scorecard (MBSC) and multi criteria decision making (MCDM)”. Journal of Quality Engineering and Management, 9 (4), 346-357. [In Persian]. https://doi.org/20.1001.1.23221305.1398.9.4.6.1
Bernhold, T., & Wiesweg, N. (2021). “Principal-agent theory: Perspectives and practices for effective workplace solutions”. A handbook of management theories and models for office environments and services, 117-128.
Beshkour, M. (2022). “Budget dependence on revenues from oil sales”. Economic Security Scientific Monthly, 10(1.2), 75–86. [In Persian]. https://doi.org/20.1001.1.17354188.1401.10.1.7.6
Basu, R. (2022). The Green Six Sigma Handbook: A Complete Guide for Lean Six Sigma Practitioners and Managers. Productivity Press. https://doi.org/10.4324/9781003268239
Carlitz, R. (2013). “Improving transparency and accountability in the budget process: An assessment of recent initiatives”. Development Policy Review, 31, s49-s67. https://doi.org/10.1111/dpr.12019
Demir, S. (2022). “Comparison of normality tests in terms of sample sizes under different skewness and kurtosis coefficients”. International Journal of Assessment Tools in Education, 9(2), 397-409. https://doi.org/10.21449/ijate.1101295
Downes, R., Moretti, D., & Nicol, S. (2017). “Budgeting and performance in the European Union: A review by the OECD in the context of EU budget focused on results”. OECD Journal on Budgeting, 17(1), 9-68A. https://doi.org/10.1787/budget-17-5jfnx7fj38r2
Drăcea, R. M., Pirtea, M. G., Cristea, M., Noja, G. G., & Ciobanu, L. (2024). “Budget transparency and good governance for human development and citizens’ well-being. New empirical evidence from the European Union”. Engineering Economics, 35(3), 328-347. https://doi.org/10.5755/j01.ee.35.3.34024
Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). “Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error”. Journal of Marketing Research, 18(1), 39–50. https://doi.org/10.2307/3151312
Gootjes, B., & De Haan, J. (2022). “Do fiscal rules need budget transparency to be effective?” European Journal of political economy, 75, 102210. https://doi.org/10.1016/j.ejpoleco.2022.102210
Habibi, A., & Kolahi, B. (2022). “Structural equation modeling (2nd ed.). Tehran, Iran: Jihad Daneshgahi Press. [In Persian].
Hair, J. F., Hult, G. T., Ringle, C., & Sarstedt, M. (2017). “A Primer on Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM)”. Sage publications.
Hair JF, Black WC, Babin BJ, Anderson RE, Tatham RL (2010). “Multivariate data analysis (7th ed.)”. New Jersey: Pearson prentice Hall.
Iran Newspaper. (2023, January 14). “Iran examines details of tax revenues in the next year’s budget bill”. Issue No. 8103. [In Persian].
Jahan Sanat Newspaper. (2025, July 20). “Inefficient bureaucracy”. News code: 546292. [In Persian].
Knir, M., Petrukha, S., & Kryvoruchko, Y. (2019). “Accountability theory and its implication in public finance”. Наукові праці НДФІ. 2019. № 4. C. 47–58. https://doi.org/https://doi. org/10.33763/npndfi2019, 4.
Kordestani, Gh. (2019). “Public financial management: Identify and assessing the challenges of the budgeting system”. Governmental Accounting, 6(1), 61-80. [In Persian]. https://doi.org/10.30473/gaa.2020.51126.1351
Laureani, A., & Antony, J. (2019). “Leadership and Lean Six Sigma: a systematic literature review”. Total Quality Management & Business Excellence, 30(1-2), 53-81. https://doi.org/10.1080/14783363.2017.1288565
Lu, J., Laux, C., & Antony, J. (2017). “Lean Six Sigma leadership in higher education institutions”. International Journal of Productivity and Performance Management, 66(5), 638-650. https://doi.org/10.1108/IJPPM-09-2016-0195
McDermott, O., Antony, J., Bhat, S., Jayaraman, R., Rosa, A., Marolla, G., & Parida, R. (2022). Lean six sigma in healthcare: a systematic literature review on motivations and benefits. Processes, 10(10), 1910. https://doi.org/10.3390/pr10101910
Murmura, F., Bravi, L., Musso, F., & Mosciszko, A. (2021). Lean Six Sigma for the improvement of company processes: the Schnell SpA case study. The TQM Journal, 33(7), 351-376. https://doi.org/10.1108/TQM-06-2021-0196
Nadeau, S. (2017). “Lean, six sigma and lean six sigma in higher education: a review of experiences around the world”. American Journal of Industrial and Business Management, 7(5), 591-603. https://doi.org/10.4236/ajibm.2017.75044
Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory. McGraw-Hill
Pamfilie, R., Petcu, A. J., & Draghici, M. (2012). “The importance of leadership in driving a strategic Lean Six Sigma management”. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 58, 187-196. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.09.992
Pepper, M.P.J. and Spedding, T.A. (2010). “The evolution of lean six sigma”. International Journal of Quality & Reliability Management, 27, 138-155. https://doi.org/10.1108/02656711011014276
Piri, H., Malasheri, S., & Abbasi, A. (2023). “Explaining the performance-based budgeting model in governmental organizations”. New Research in Performance Evaluation, 2(4), 284–292. [In Persian]. https://doi.org/10.22105/mrpe.2024.456600.1098
Pourghaffar, J., Mohammadzadeh Salteh, H., Zeynali, M., & Mehrani, S. (2021). “The investigation of main determinants of real time performance-based budgeting in Iran”. Quarterly Journal of Fiscal and Economic Policies, 9(35), 169-198. [In Persian]. http://qjfep.ir/article-1-1254-en.html
Ramlall, R., & Grobbelaar, S. (2024). “Deficiencies in the traditional budgeting process cause the negative behaviour of budgetary slacking”. South African Journal of Business Management, 55(1), 4348. https://doi.org/10.4102/sajbm.v55i1.4348
Rosa, A., Capolupo, N., Romeo, E., McDermott, O., Antony, J., Sony, M., & Bhat, S. (2024). “Assessing lean six sigma and quality performance improvement in Italian public healthcare organizations: a validated scale”. The TQM Journal, 36(9), 392-412. https://doi.org/10.1108/TQM-10-2023-0350
Rathi, R., Vakharia, A., & Shadab, M. (2022). “Lean six sigma in the healthcare sector: A systematic literature review”. Materials Today: Proceedings, 50, 773-781. https://doi.org/10.1016/j.matpr.2021.05.534
Snee, R., & Hoerl, R. (2004). “Six Sigma beyond the factory floor: deployment strategies for financial services, health care, and the rest of the real economy”. PH Professional Business.
Subagyo, I. E., Saraswati, D., Trilaksono, T., & Kusmulyono, M. S. (2020). Benefits and challenges of DMAIC methodology implementation in service companies: an exploratory study. Jurnal Aplikasi Manajemen, 18(4), 814-824. https://doi.org/10.21776/ub.jam.2020.018.04.19
Sunaryo, D., Yanti, N. M., Amrulloh, R., & Lestari, T. (2025). “Evaluation of traditional and innovative budget approaches in improving resource allocation efficiency”. Advances in Applied Accounting Research, 3(1), 55-68. https://doi.org/10.60079/aaar.v3i1.457
Torki, L., & Mazaheri, B. (2022). “Economic impact of financial sanctions on Iran's economy”. Quarterly Journal of the Economic Research, 22(4), 69-98. https://doi.org/20.1001.1.17356768.1401.22.4.3.4
Womack, J.P. and Jones, D.T. (2003) Lean Thinking. Free Press, New York.
Yadav, O. P., Nepal, B. P., Rahaman, M. M., & Lal, V. (2017). “Lean implementation and organizational transformation: a literature review”. Engineering Management Journal, 29(1), 2-16. https://doi.org/10.1080/10429247.2016.1263914

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 02 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری: 07 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش: 10 آبان 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار