بررسی آثار سیاست بازار کربن بر تغییرات رفاهی مصرف‌کننده (EV) با تجزیۀ مؤلفه های هشت-گانۀ رفاه: رویکرد مدل تعادل عمومی پویا

حسین زاده, مریم; شکیبایی, علیرضا; نجاتی, مهدی; جلائی اسفندآبادی, سید عبدالمجید

doi:10.22126/pse.2026.13920.1256

بررسی آثار سیاست بازار کربن بر تغییرات رفاهی مصرف‌کننده (EV) با تجزیۀ مؤلفه های هشت-گانۀ رفاه: رویکرد مدل تعادل عمومی پویا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ دانشجوی دکتری اقتصاد، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.

² استاد،گروه اقتصاد دانشکده مدیریت و اقتصاد،دانشگاه شهید باهنر ،کرمان،ایران

³ دانشیار، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، ایران

⁴ استاد، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، ایران.

10.22126/pse.2026.13920.1256

چکیده

تغییرات اقلیمی و ضرورت کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، استفاده از ابزارهای بازارمحور نظیر سیستم تجارت انتشار را به یک اولویت جهانی تبدیل کرده است. سیستم تجارت انتشار یک سیاست زیست‌محیطی مبتنی بر بازار و یک ساختار انگیزشی جایگزین است که برای ایجاد انگیزه برای کاهش انتشار با تحمیل هزینه بر انتشاردهنده طراحی شده است. اگرچه برخی گزارش‌ها به موفقیت این سیاست در دستیابی به اهداف زیست‌محیطی تأکید دارند، اما برخی دیگر به دلیل پیامدهایی نظیر کاهش تولید، افزایش هزینه‌های بنگاه‌ها و قیمت‌ها، نسبت به موفقیت آن ابراز تردید کرده و رویکردی محتاطانه اتخاذ نموده‌اند. بیشترین دغدغه دراین‌خصوص آثار منفی و تغییرات رفاهی خانوارها و جامعه است. هدف این پژوهش، ارزیابی آثار رفاهی وضع بازار کربن بر اقتصاد ایران و سایر بلوک‌های جهانی شامل کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، چین، هند و آمریکای لاتین در افق ۲۰۵۰ است. به این منظور، از مدل تعادل عمومی قابل‌محاسبه پویا استفاده شد. داده‌های این پژوهش از پایگاه داده GTAP10 استخراج شده و جهت کالیبراسیون سناریوی پایه تا افق ۲۰۵۰، از متغیرهای کلان پیش‌نگر پایگاه CEPII استفاده شده است. شاخص رفاهی تغییر معادل (EV) به هشت مؤلفه تفکیک و تحلیل گردید. مطالعه در دو سناریوی «ایران و بقیۀ دنیا غیرفعال» و «ایران و بقیۀ دنیا فعال» و تحت سه سطح کاهش انتشار ۵، ۱۰ و ۳۰ درصدی انجام شد. یافته‌ها حاکی از افت رفاه ایران در تمامی سناریوها بر اثر تضعیف رابطۀ مبادله است؛ به‌طوری که در سناریوی انفعالی ۳۰ درصدی، خسارت رفاهی به 8205/89 میلیون دلار (با سهم 7409/46میلیون‌دلاری رابطۀ مبادله) می‌رسد و در مشارکت فعال، علی‌رغم هزینه‌های تخصیصی، تنها در این سناریو مؤلفۀ فناوری بهبود یافته و به 216/0867 میلیون دلار افزایش می‌یابد. در نهایت، مشارکت فعال ایران در بازار کربن توصیه و برای کاهش آثار رفاهی آن، تنوع‌بخشی به سبد صادراتی و بازتوزیع درآمدهای حاصل از اجرا پیشنهاد می‌گردد.

کلیدواژه‌ها