پایداری مالی دولت یکی از مهمترین پیشنیازهای ثبات اقتصاد کلان و تحقق رشد اقتصادی پایدار محسوب میشود. شاخص ناپایداری مالی دولت بهصورت نسبت بدهی عمومی به تولید ناخالص داخلی اندازهگیری شده و افزایش آن نشاندهندهی کاهش توان دولت در ایفای تعهدات مالی است، در اقتصاد ایران، وابستگی بودجه عمومی به درآمدهای نفتی، نوسانات متغیرهای کلان اقتصادی و افزایش تعهدات بلندمدت دولت، بهویژه در قبال سازمان تأمین اجتماعی، بر پیچیدگی مدیریت مالی بخش عمومی افزوده است. ازاینرو، شناخت نحوه اثرگذاری این عوامل بر ناپایداری مالی دولت و بررسی تغییرات آن در طول زمان، از اهمیت ویژهای برای سیاستگذاری اقتصادی برخوردار است. هدف این پژوهش، بررسی پویایی اثر تعهدات سازمان تأمین اجتماعی و متغیرهای منتخب اقتصاد کلان بر ناپایداری مالی دولت در ایران با استفاده از الگوی خودرگرسیون برداری با پارامترهای زمانمتغیر (TVP-VAR) است. دادههای پژوهش بهصورت سری زمانی برای دوره ۱۳۵۷-۱۴۰۲گردآوری شدهاند. نتایج برآورد مدل نشان میدهد که شدت و جهت اثرگذاری متغیرهای مورد بررسی در طول دوره مطالعه ثابت نبوده و تحت تأثیر تحولات ساختاری اقتصاد ایران تغییر کرده است. همچنین، درآمدهای نفتی و تعهدات سازمان تأمین اجتماعی از مهمترین عوامل مؤثر بر ناپایداری مالی دولت محسوب میشوند وشوکهای ناشی از این متغیرها در دورههای مختلف به شکل متفاوتی به سایر متغیرهای اقتصاد کلان منتقل شدهاند. نتایج تحلیل سرریز نوسانات نیز بیانگر آن است که ناپایداری مالی دولت علاوه بر تأثیرپذیری از متغیرهای کلان، خود به یکی از مهمترین منابع انتقال شوک در اقتصاد تبدیل شده است. بهطوریکه تورم با سهم ۷۶/۱۴ درصد و نقدینگی با سهم ۹۱/۱۱ درصد بیشترین سهم را در ایجاد نوسانات ناپایداری مالی دولت دارند بر این اساس، اصلاح ساختار بودجه و مالیاتی، کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی ومدیریت تعهدات بلندمدت سازمان تأمین اجتماعی ، میتواند نقش مؤثری در ارتقای پایداری مالی دولت و کاهش آسیبپذیری اقتصاد ایران در برابر شوکهای داخلی و خارجی ایفا کند.
حیدری دیزگرانی, علی, & دهمرده قلعه نو, نظر. (1405). بررسی پویایی اثر تعهدات سازمان تامین اجتماعی و متغیرهای منتخب کلان اقتصادی بر ناپایداری مالی دولت در ایران (رهیافت پارامترهای متغیر با زمان ). مطالعات اقتصاد بخش عمومی, (), -. doi: 10.22126/pse.2026.14264.1270
MLA
علی حیدری دیزگرانی; نظر دهمرده قلعه نو. "بررسی پویایی اثر تعهدات سازمان تامین اجتماعی و متغیرهای منتخب کلان اقتصادی بر ناپایداری مالی دولت در ایران (رهیافت پارامترهای متغیر با زمان )". مطالعات اقتصاد بخش عمومی, , , 1405, -. doi: 10.22126/pse.2026.14264.1270
HARVARD
حیدری دیزگرانی, علی, دهمرده قلعه نو, نظر. (1405). 'بررسی پویایی اثر تعهدات سازمان تامین اجتماعی و متغیرهای منتخب کلان اقتصادی بر ناپایداری مالی دولت در ایران (رهیافت پارامترهای متغیر با زمان )', مطالعات اقتصاد بخش عمومی, (), pp. -. doi: 10.22126/pse.2026.14264.1270
VANCOUVER
حیدری دیزگرانی, علی, دهمرده قلعه نو, نظر. بررسی پویایی اثر تعهدات سازمان تامین اجتماعی و متغیرهای منتخب کلان اقتصادی بر ناپایداری مالی دولت در ایران (رهیافت پارامترهای متغیر با زمان ). مطالعات اقتصاد بخش عمومی, 1405; (): -. doi: 10.22126/pse.2026.14264.1270
)